سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
275
تاريخ ايران ( فارسى )
بزرگترين كشتى پرتغاليها آتش گرفت و طولى نكشيد كه ساير كشتىهاى پرتغاليها نيز يكى بعد از ديگرى طعمهء حريق واقع شد . نيروى ايران نيز قسمتى از ديوار قلعه را منفجر نموده ولى حملهء آنها با وجود اينكه با شجاعت زيادى آغاز گرديد ولى با موفقيت انجام نيافت ، بلكه مجبور بعقبنشينى شدند . اما باوجوداين ، وضعيت محصورين قلعه پيوسته وخيمتر ميشد و عاقبت پرتغاليها تسليم نيروى انگليس گرديدند . پنجسال پس از اين واقعه سرتماس هربرت « 1 » بجزيرهء هرمز مسافرت كرده و دربارهء قلعهء آن چنين مينويسد « اين قلعه از داخل و خارج خيلى خوب ساخته شده و با خندقها و خاكريزها و توپخانهء دفاعى كه هم به شهر و هم ساحل هردو مسلط است مجهز مىباشد و استحكامات آن در تمام خاور زمين نظير ندارد » « 2 » . چنان كه ديديم قلعهء معروف هرمز كه پرتغاليها بيش از يك قرن آن را مركز بازرگانى خود قرار داده و از آنجا تجارت هند اروپا را از طريق خليج فارس در دست گرفته بودند مسخر گرديد ، ولى پرتغاليها از آنجا بمسقط رفتند و در مسقط نيز موقعيتشان بقدرى مستحكم گرديد كه نيروى انگليس مجبور شد براى مبارزهء با آنان با هلنديهاى خليج طرح اتحاد بريزد و در سال 1624 نيز بين نيروى متحد انگليس و هلند و قشون پرتغال جنگ سختى درگرفت كه نتيجهء قطعى از آن حاصل نگرديد . در سال 1625 بوتلو « 3 » فرماندهء نيروى پرتغال پادگان انگليس را مورد حمله قرار داد . پرتغاليها وارد ناو « شير » شدند ولى انگليسها مهاجمين را عقب رانده و كشتى را به بندرعباس كه در آنموقع آن را گمبرون « 4 » ميناميدند « 5 » منتقل ساختند در آنجا روى فريرا فرمانده به كشتى حمله كرد و آن را موفق شده آتش زد ، سرنشينان كشتى تمام بدست
--> ( 1 ) - Sir Thomas Herberth ( 2 ) - سفرنامهء سرتماس هربرت ، صفحهء 106 شرحيكه راجع به هرمز و محاصره نوشته ذىقيمت و جالب توجه است ( مؤلف ) ( 3 ) - Bothelho ( 4 ) - Gombroon ( 5 ) - گمبرون تحريف لفظ تركى گمرك است و اصل اين لغت از زبان يونانى اقتباس شده و به معناى تجارت مىباشد . ( مؤلف )